Orzecznictwo powypadkowe

Badanie to przeprowadza się w naszym kraju za pomocą tzw. probierza trzeźwości. Jest to próba orientacyjna, jakościowa, za pomocą której moż­na dokonać odróżnienia osób znajdujących się w stanie wskazującym na użycie alkoholu od osób, które się-w takim stanie nie znajdują. Używany w naszym kraju probierz trzeźwości składa się ze szklanej rurki z odczynnikiem w postaci kryształków o barwie, żółto-pomarańczo-wej. Badanie polega na przedmuchaniu rurki taką ilością powietrza wy­dychanego, ażeby gumowy balonik,'nałożony na drugi jej koniec, napeł­nił się powietrzem. Jeżeli wydychane powietrze zawiera pary alkoholu, barwa odczynnika ulega zmianie (kryształki, które pierwotnie miały bar­wę żółto-pomarańczową przyjmują barwę zielonawą). Rurka powinna być przedmuchiwana w pozycji pionowej. Dodatni wynik.tej próby świadczy o spożyciu alkoholu i jest wskazaniem do pobrania krwi w celu ustale­nia w niej ilościowej zawartości alkoholu i —~ tym samym -— ustalenia „stanu wskazującego na użycie alkoholu" (0,2—0,5%o) lub „stanu nietrzeź­wości" (powyżej 0,5%o). Używany w kraju probierz nie wykazuje zawartości alkoholu mniej­szych niż 0,2 %o. Ujemny wynik próby z probierzem trzeźwości wskazuje na brak alkoholu w ustroju lub że jest go mniej niż 0,2%o, które to war­tości nie są — jak wspomniano — brane pod uwagę. W praktyce ujemny wynik tej próby (prawidłowo wykonanej!) jest wystarczającą podstawą do niepobierania krwi, gdyż uwalnia badaną osobę od podejrzenia, że znajduje się „w stanie wskazującym na użycie alkoholu". Z powyższych wywodów wynika, że spożycie bardzo małych dawek alkoholu może nie zostać przez probierz trzeźwości wykazane. Tak np. spożycie jednego naj­mniejszego kieliszka wódki (około 25 gramów) albo jednego kieliszka wina, albo jednej Szklanki piwa („małego kufla" — około 250 gramów) przez osobę ważącą około 70 kg odzwierciedla się po pełnym wchłonię­ciu — wartością od 0,l%o do 0,2%o alkoholu we krwi. Chociaż takie za­wartości nie są przez probierz trzeźwości wykazywane, należy odczekać około godziny na całkowitą eliminację alkoholu i dopiero wówczas wolno podejmować czynności wymagające całkowitego wyzwolenia się spod działania alkoholu. Próbę z probierzem trzeźwości wykonują — zazwyczaj bez udziału biegłego — organa prowadzące dochodzenie lub śledztwo, tj. najczęściej Milicja Obywatelska lub osoby nadzorujące pracę. Decyzja odnośnie do zarządzenia dalszych ewentualnie badań powinna być podjęta po przeprowadzeniu próby z probierzem (rozp. bad. alk. § 1 ust. 3 i § 2 ust. 2). Wynik dodatni próby z probierzem trzeźwości uzyskuje się zarówno przy zawartości 0,2%o, jak i przy wszystkich znacznie wyższych warto­ściach. „Stan nietrzeźwości" (powyżej 0,5%o) musi być udowodniony za pomocą' ilościowego oznaczenia alkoholu we krwi — a gdy to nie jest możliwe •— ewentualnie na podstawie badania lekarskiego, zeznań świadków i osoby podejrzanej, jej zachowania się po zdarzeniu itp. W przypadkach, gdy próba z probierzem dała wynik niepewny, należy wykonać badania krwi na zawartość alkoholu. Również wówczas, gdy pomimo ujemnego wyniku badania za pomocą probierza zachodzi.po­dejrzenie użycia jakiegoś innego środka odurzającego, konieczne są dal­sze badania. Rozp. bad. kier. (§ 3—8) zawiera w tym przedmiocie szczegó­łowe wskazówki. Wiele silnie działających środków odurzających lub porażających może wywierać podobne do alkoholu działanie i — tym samym — stwarzać podobne niebezpieczeństwa w ruchu drogowym. Od--nosi się to także do wszystkich środków pobudzających i dopingowych, które są istotnymi składnikami niektórych popularnych i często używa­nych leków. Badania wydychanego powietrza oraz krwi na zawartość alko­holu przy zaburzeniach wywołanych tymi środkami wypadają oczy­wiście ujemnie. W takich przypadkach przeprowadzenie szczegółowego badania lekarskiego jest konieczne; badanie to (nazwane w rozp. bad. kier. „ogólne badanie stanu zdrowia") powinno być uzupełnione dodatkowymi badaniami laboratoryjnymi, w szczególności badaniami chemicznymi (i ewentualnie biologicznymi) płynów i wydalin ustrojowych. W bada­niach tych największe znaczenie ma krew i zwłaszcza mocz, który może i powinien być pobrany w dużej ilości. Znacznie mniejsze znaczenie mają treść żołądkowa i kał. 215 Przy badaniu probierzem ważną jest rzeczą, ażeby rurka z odczynni­kiem została przedmuchana odpowiednią ilością powietrza pęcherzyko­wego. W tym celu osoba badana powinna przedmuchiwać ją (po głębo­kim wdechu) nieprzerwanie, bez zaczerpywania świeżego powietrza; umieszczony na drugim końcu rurki balonik pojemności jednego litra — będący kontrolą ilości przedmuchanego powietrza — powinien się przy badaniu napełnić. Przed użyciem probierza należy sprawdzić jego stan (czy nie jest pęknięty, czy warstwa wskaźnikowa jest zabarwiona żółto--pomarańczowo) i następnie odpiłować zatopione końce rurki; probierz raz użyty nie nadaje się do powtórnego badania — otwarty probierz w wyniku dostępu powietrza może zmienić zabarwienie odczynnika. Z te­go powodu przechowywanie użytego probierza jako „dowodu rzeczowe­go" jest bezcelowe. Badanie probierzem nie powinno być przeprowadzone wcześniej, niż w 15 minut po konsumpcji alkoholu, gdyż w tym okresie może on jeszcze nie być wchłonięty z przewodu pokarmowego do krwi. Niewielkie ilości alkoholu zawarte w nalewkach leków, płynie do płukania jamy ustnej lub czekoladkach mogą przez krótki czas zalegać w jamie ustnej. W celu uniknięcia wpływu takiego alkoholu na wynik próby, wskazane jest przepłukiwanie ust wodą przed przystąpieniem do badania. Według Pro­kopa dym tytoniowy może pokrywać odczynnik i uniemożliwić zaobser­wowanie zmiany jego zabarwienia. Dlatego pTzed próbą wskazane jest niepalenie oraz wypłukanie jamy ustnej. s Podobne probierze używane są za granicą (np. Alcotest firmy Drager w RFN); niektóre są nawet kalibrowane i pozwalają ■— na podstawie -rozprzestrzenienia się zielonej barwy odczynników i jej intensywności do odpowiednich znaków — wnioskować o ilościowej zawartości alkoho­lu (wskazując na przekroczenie ustalonego progu, np. w RFN 0,8%o). Pro­bierz używany w Polsce pozwala także w pewnym stopniu na wnioskowa­nie „z grubsza", czy powietrze wydychane zawiera „dużo", czy „mało" alkoholu; dodatni wynik uzyskuje się — jak wspomniano — przy zawar­tości w powietrzu wydechowym alkoholu w ilości odpowiadającej 0,2%o we krwi. Aparatura do ilościowego oznaczenia alkoholu w powietrzu wydecho­wym jest stale doskonalona i prawdopodobnie zastąpi w niedługiej przy­szłości kłopotliwe pobieranie i badanie krwi od osób żyjących. Już obe­cnie są produkowane kieszonkowe aparaty, na których w ciągu minuty można odczytać cyfrowy wynik zawartości alkoholu w powietrzu wyde­chowym (np. działający na zasadzie czujnika elektrochemicznego Alco-metr firmy „Lion — Cardiff"). Wprowadzenie aparatów tego rodzaju na szerszą skalę wymaga sprawdzenia ich niezawodności i przydatności w praktyce dochodzeniowej — niezależnie od zagadnień ekonomicznych i organizacyjnych. Wiele aparatów działających na innych zasadach uży­wa się w niektórych krajach już od paru dziesiątków lat (Druncometr — odbarwianie nadmanganianu potasu; Breathalyzer — odbarwianie dwu­chromianu odmierzoną porcją powietrza itp.).