Orzecznictwo powypadkowe

Jeżeli pobranie krwi nastąpiło w kilka godzin po wypadku, to na pod­stawie wartości p1 można w przybliżeniu obliczyć wstecz, jaka była za­wartość alkoholu we krwi w chwili wypadku, ale tylko wówczas, gdy wypadek zdarzył się już w okresie eliminacji alkoholu z krwi, a więc po około 2 godzinach od zakończenia spożywania. Odpowiednio dobrana wartość (5 (0,1- —0,14%o), pomnożona przez liczbę godzin po wypadku, wskaże, jaka była zawartość alkoholu we krwi w chwili wypadku. Naj­niższą wartość P (0,l%o) należy stosować raczej przy krótkich odcinkach czasu, nie przekraczających jednej godziny od rozpoczęcia eliminacji. W takich przypadkach można brać pod uwagę minutową wartość (0,002%o) ■— nie ma to jednak większego znaczenia, gdyż liczby określa­jące zawartość alkoholu we krwi, będące wynikiem obliczeń (teoretycz­nych!) zaokrągla się i tak do pierwszego miejsca dziesiętnego. Wobec wspomnianych wahań wartości fS i niemożności jej precyzyj­nego ustalenia w każdym przypadku, z wyjątkiem takich, w których krew pobrano kilkakrotnie (co najmniej dwukrotnie z jednogodzinnym odstępem czasu), wskazane jest w sprawach sądowych opieranie obliczeń na kilku różnych wartościach (3, a w szczególności na najniższej i naj­wyższej wartości granicznej (ekstremalnej) i na wartości średniej (ewen­tualnie z uwzględnieniem zmian zależnych od godzin eliminacji (0,12— —0,14%o), o czym wspomniano na s. 228). Wszystkie wyniki należy w opinii podać do wiadomości sądu z odpowiednimi wyjaśnieniami. W szczególności należy wyjaśnić, że wartości ekstremalne zastosowano z obowiązującej w sprawach sądowych ostrożności, gdyż nie można wyklu­czyć, że wartość P u badanego osobnika była ekstremalnie niska lub wysoka. Należy jednak także wyjaśnić, że przeciętnie, tj. w większości przypadków, wartości średnie są bliższe rzeczywistości niż ekstremalne. W świetle ustawodawstwa polskiego różnice w wynikach, uzależnione od takiej lub innej wartości 6,' nie mają w większości przypadków za­sadniczego znaczenia, jeżeli wszystkie obliczenia wskazują na zawartość alkoholu większą niż 0,5%o, dowodząc tym samym nietrzeźwości. Znacze- nie mogą mieć przypadki, w których jedne wyniki wykazują wartości poniżej, inne powyżej 0,5%o; takie przypadki należy pozostawić do oce­ny sądowi/ który dokonuje jej również na podstawie zbadania wszy­stkich innych okoliczności sprawy, zgodnie z zaleceniem wytycznych Sądu Najwyższego. Jeżeli wypadek zdarzył się przed upływem 2 godzin od czasu zakoń­czenia spożywania alkoholu, to obliczanie poziomu alkoholu we krwi wstecz, aż do chwili samego wypadku, jest niewłaściwe. Pierwszych dwóch godzin po spożyciu nie można bowiem uwzględniać w oblicze­niach, gdyż me wiadomo, jaki przebieg ma w tym czasie krzywa za­wartości alkoholu we krwi; w zależności od tego, czy alkohol spożyto jednorazowo albo kilkakrotnie w krótkim czasie, czy też „tempo" spoży­wania było powolniejsze, - krzywa wchłaniania mogła być liniowa lub „schodkowata" (o większych lub drobniejszych stopniach), mogła się wznosić stromo lub łagodnie. W okTesie około 2 pierwszych godzin nie wiadomo, kiedy zakończyła się faza wchłaniania i kiedy krzywa osiągnę­ła swój szczyt, nie wiadomo również, czy był on ostry, czy płaski, oraz — czy spadek dyfuzyjny był wyraźny. Przede wszystkim nie wiadomo do­kładnie, kiedy rozpoczęła się eliminacja. Rozmaity przebieg krzywej alko­holu w okresie wchłaniania i równowagi (pomiędzy wchłanianiem a eli­minacją) nie pozwala — nawet w przybliżeniu — na ustalenie, jaka jest w tych okresach szybkość wzrostu lub spadku zawartości alkoholu we krwi. Można natomiast przyjąć, bez obawy o poważniejszy błąd, że rów­nomierna eliminacja rozpoczyna się z reguły nie później niż dwie godzi­ny po zakończeniu spożywania alkoholu. Z powyższych wywodów wynika, że obliczanie, ile wynosiła zawartość alkoholu we krwi we wcześniejszym czasie niż pobranie krwi, czyli tzw. „obliczanie wstecz", dopuszczalne jest tylko w okresie eliminacji (rów­nomierne, zbliżone do linii prostej opadanie krzywej!). Jeżeli wypadek miał miejsce w krótki czas po zakończeniu spożywa­nia alkoholu, a pobrania krwi dokonano również w krótki czas potem (wszystkie zdarzenia w czasie nie przekraczają 2 godzin), nie ma moż­ności i potrzeby (i nie wolno) dokonywać jakichkolwiek obliczeń. Można wówczas przyjąć, że stwierdzona we krwi zawartość alkoholu odpowiada mniej więcej jego zawartości w chwili wypadku. Przy bardzo krótkim czasie (nie więcej niż kilka minut) od spożycia alkoholu do chwili wy­padku, np. gdy kierowca bezpośrednio po wypiciu alkoholu spowodował wypadek, należy jednak wziąć pod uwagę, że w chwili wypadku krew mogła jeszcze nie zawierać alkoholu albo że zawartość jego we krwi była bardzo niewielka (zwłaszcza, gdy "alkohol spożyto na pełny żołądek). W takich przypadkach sprawę może wyjaśnić dwukrotne pobranie krwi —■ bezpośrednio po wypadku i — po raz drugi — w 30—60 minut po­tem, kiedy to resorpcja alkoholu na pewno nastąpiła. Dla postępowa­nia sądowego znaczenie ma zawartość alkoholu we krwi w chwili wy­padku. Obliczenia wstecz — opartego na doświadczeniach laboratoryj­nych i rozważaniach teoretycznych — nie wolno stosować mechanicznie, wymaga ono dużej ostrożności'i krytycyzmu oraz indywidualnego trakto­wania każdego przypadku. Posługiwać się ninr może tylko znający za­gadnienie, doświadczony biegły medyk sądowy. Sąd Najwyższy w swych wytycznych z roku 1963 i 1975 uznał obli­czanie wstecz za nadające się do praktyki sądowej i opisuje je dość szczegółowo w sposób następujący: ' „Ustalając zawartość alkoholu we krwi sprawcy w chwili wypadku sądy powinny też uwzględnić, że organizm ludzki spala w ciągu godziny średnio od 0,l%o do 0,2%o alkoholu. Ma to istotne znaczenie w tych przypadkach, w których pobranie krwi nie nastąpiło bezpośrednio po wypadku. Należy jednak przy tym pamiętać, że krew może wykazywać stężenie alkoholu do 0,2%o, chociaż badany nie spożywał alkoholu (nor­ma fizjologiczna). Nie można więc na przykład z faktu, że krew pobrana w 8 godzin po wypadku wykazywała stężenie 0,15%o alkoholu wysnuć wniosku, że w chwili wypadku stężenie alkoholu we krwi wynosiło 0,95%o. Jakkolwiek wynik badania chemicznego na zawartość alkoholu stanowi z reguły najbardziej obiektywny dowód stanu trzeźwości czy nietrzeźwości, podlega on, jak każdy dowód, ocenie sądu. Dlatego też sądy powinny, jeżeli to jest możliwe, badać również okoliczności, w któ­rych^ sprawca spożywał alkohol (czas, miejsce, rodzaj i ilość), gdyż oko­liczności te mogą mieć znaczenie w każdym razie dla wymiaru kary. Badanie tych okoliczności łącznie z oceną wyglądu i zachowania się sprawcy jest natomiast bezwzględnie konieczne, gdy analiza chemiczna krwi nie była przeprowadzona albo gdy prawidłowość jej przeprowadze­nia budzi uzasadnione wątpliwości". Badanie moczu na zawartość alkoholu ma bardzo duże znaczenie dla ustalenia okresu eliminacji. Zawartość alkoholu we krwi w okresie trwania resorpcji jest zawsze większa niż w moczu, na­tomiast w okresie eliminacji mocz zawiera więcej alkoholu niż krew. Już sam ten fakt może mieć znaczenie dla ustalenia czasu spożywania i dokonywania „obliczeń wstecz". Ponadto badania moczu są ważną kon- Oblicianie wstecz: trolą wyników badania krwi — mogą je potwierdzać lub poddawać w wątpliwość. Ze wzglądu na łatwe psucie sią krwi ze zwłok — ba­danie moczu ze zwłok ma szczególnie duże znaczenie i powinno być w każdym przypadku bezwarunkowo przeprowadzone. Stan wypełnienia pęcherza przed spożywaniem alkoholu oraz ewentu­alne późniejsze opróżnienia pęcherza mogą mieć pewne niewielkie zna­czenie i należy je w ocenie przypadku brać pod uwagę. Na rycinie uwidoczniono trzy krzywe zawartości alkoholu we krwi. Pole zakropkowane odpowiada okresom wchłaniania i równowagi oraz spadkowi dyfuzyjnemu, natomiast pole białe — okresowi równomiernej eliminacji. Pole kropkowane jest maksymalnie rozciągnięte, by objąć krzywą c o długim' okresie równowagi pomiędzy wchłanianiem a eli­minacją (pozioma części krzywej c). Najbardziej typowa, odpowiadająca najczęściej spotykanemu sposobowi picia, jest krzywa a. Odpowiada ona stanowi niezbyt silnego wypełnienia żołądka i dość szybkiemu wchła­nianiu, w wyniku czego jego szczyt wystąpił w niecałą godzinę po za­kończeniu spożywania alkoholu. Krzywa b obrazuje stan przy znacznym wypełnieniu żołądka pokarmami; wchłanianie odbywało się powoli i osiągnęło swój szczyt po upływie około 2 godzin. Krzywą c charakte­ryzuje długi okres równowagi pomiędzy wchłanianiem a eliminacją (np. w wyniku powolniejszego wchłaniania, odpowiedniego „tempa" spożywa­nia, dodatkowego wchłaniania alkoholu z treści pokarmowej w następstwie ruchów żołądka, np. przy wymiotach itp.). Krzywa c nie wykazuje po­nadto spadku dyfuzyjnego. Krzywe b i c nie.należą do typowych, ich częstość ocenia się na 10—20%.