Orzecznictwo powypadkowe

Spożyty alkohol w olbrzymiej swej części (90—95%) zostaje w wyniku procesów przemiany materii rozłożony („spalony") i tylko częściowo wydalony w stanie niezmienionym (5—10%) z moczem, oddechem i po­tem. Wchłanianie spożywanego alkoholu do krwi rozpoczyna się już w jamie ustnej, ale największa jego część wchłania się w żołądku (20%) oraz v/ dwunastnicy i górnych odcinkach jelita cienkiego (80%). Krzywa zawartości alkoholu we krwi, odzwierciedlająca szybkość wchłaniania, wzrasta mniej lub bardziej stromo w zależności od mocy napojów alko­holowych, ich ilości i „tempa" spożywania, od stopnia wypełnienia żo­łądka oraz od takich właściwości osobniczych, jak waga ciała i stan błony śluzowej żołądka. Wyżej procentowe napoje alkoholowe wchła­niają się na ogół szybciej. Przy pustym żołądku przeciętnie już w ciągu kilku minut pierwsze dawki alkoholu zostają wchłonięte i odczute, a po­ziom alkoholu we krwi mo;że osiągać swe maksimum już po 30 minutach. Natomiast przy żołądku wypełnionym pokarmami wchłonięcie wymaga znacznie dłuższego czasu. W takich przypadkach zawartość alkoholu we krwi osiąga swe maksimum po upływie 60, 90, a nawet niekiedy 120 minut od zakończenia spożywania. ■ Bezpośrednio po wchłonięciu rozpoczyna się spalanie i wydalanie alkoholu;, krzywa jego zawartości we krwi jest w początkowym okresie wypadkową, wynikającą z ilości alkoholu przybywającego na skutek wchłaniania i ubywającego na skutek rozkładu i wydalania. W okresie tuż po spożyciu alkoholu wchłanianie' góruje nad spalaniem i wydala­niem, a krzywa jego zawartości wzrasta mniej lub bardziej stromo w za- leżności od ilości i szybkości spożywania oraz stopnia wypełnienia żo­łądka pokarmem. Po zakończeniu spożywania alkoholu następuje okres -równowagi pomiędzy wchłanianiem a rozkładem i wydalaniem, po czym ,te ostatnie przeważają i krzywa zawartości alkoholu we krwi zaczyna stopniowo opadać. Okres równowagi pomiędzy wchłanianiem a wyda­laniem może być bardzo krótki i wówczas krzywa tworzy ostro zakoń­czony wierzchołek lub szczyt (szybkie spożycie wysokoprocentowego al­koholu „na pusty żołądek"), albo też może trwać dłużej, co objawia się płaskim, poziomym odcinkiem krzywej (tzw. plateau Grehanta powodo­wane zwłaszcza przez powolne spożywanie nisko procentowych napojów, np. piwa, przy wypełnionym żołądku). Spalanie alkoholu oraz jego wyda­lanie w stanie nie zmienionym składają się na pojęcie eliminacji alkoholu. Na początku okresu eliminacji krzywa zawartości alkoholu we krwi może — bezpośrednio po osiągnięciu swego szczytu — opaść w krótkim czasie dość stromo (0,2—0,4%o i więcej) z powodu przeniknię­cia alkoholu z krwi — w drodze dyfuzji — do pozostałych tkanek ciała. Po tym tzw. „spadku dyfuzyjnym" następuje stopniowa, stosunkowo rów­nomierna eliminacja alkoholu, co wyraża się łagodnym obniżeniem się krzy­wej linią zbliżoną do prostej. Ten właśnie, najbardziej równomiernie prze­biegający okres eliminacji alkoholu, pozwala na ostrożne wysuwanie wniosków odnośnie do tego, jaka była przypuszczalna zawartość alko­holu we krwi na pawien czas przed pobraniem krwi. Ma to znaczenie przy ustalaniu zawartości alkoholu we krwi w chwili zdarzenia. Szybkość eliminacji alkoholu w tym stosunkowo równomiernie przebiegającym okresie jest względnie stała i waha się tylko w niewielkich granicach. Spadek zawartości alkoholu we krwi w jednostce czasu określił Widmark grecką literą beta (|3). Wbrew początkowym przewidywaniom nie jest ona wartością w pełni stałą, lecz — w zależności od szeregu czynników —- podlega niewielkim wahaniom, które mieszczą się w granicach od 0,1 do 0,2%o na godzinę. Średnia wartość dla populacji europejskiej, wynikająca z licznych badań, wynosi 0,14%o z niewielkim odchyleniem o 0,025%o poniżej i powyżej. Niezależnie od możliwych różnic indywidualnych, wartość (3 zależy m.in. od ilości spożytego alkoholu i — tym samym — od czasu jego eliminacji. Przy małej ilości spożytego alkoholu i krótkiej eliminacji war­tość p" jest niska (zbliża się do minimalnej — 0,l%o). Przy większych ilościach alkoholu, rozkładających się i wydalanych dłużej, spadek za­wartości alkoholu w ciągu godziny wyraża się większymi liczbami, się­gającymi do 0,14%o. Przyjmuje się, że przy eliminacji alkoholu z krwi trwającej 2 godziny — 6 wynosi 0,12%o, przy trzygodzinnej eliminacji 0,13%o, a przy czterogodzinej i dłuższej 0,14%o, i na ogół nie więcej. Są to dane orientacyjne, o czym należy zawsze pamiętać i co należy w opiniach sądowi wyjaśnić. Przy bardzo dużych ilościach spożytego alkoholu (wysoka jego zawartość we krwi i długi, wielogodzinny okres eliminacji) fJ może wynosić — wg niektórych zapatrywań (Prokop) — nawet 0,3%o. W związku z określaniem wartości fS rozważano, czy ulega ona istot­nym zmianom w wyniku obniżenia przemiany materii (śen, stany nie­przytomności, np. po urazach mózgu) albo jej wzmożenia (ciężka praca fizyczna, choroba Basedowa). Liczne badania doświadczalne i obserwacje kliniczne dawały sprzeczne wyniki (zapewne w następstwie różnorodności materiału — np. przemiana materii może zależeć od charakteru i umiej­scowienia uszkodzeń mózgu). Ze wszystkich tych badań wynika, że wy­mienione czynniki nie wywierają na wartość f> wpływu albo ■— jeżeli wpływ taki istnieje — jest on minimalny i tym samym nieistotny.